SMOG

SMOG – czym jest? Jak z nim walczyć?

Opracowanie i propozycje Szczecińskiego Ruchu Miejskiego

(red. dr Helena Freino)

 

Wielu z nas nie zastanawia się jakim powietrzem oddycha, a ci, którzy nawet zdają sobie sprawę, że nie jest ono dobrej jakości – często po prostu lekceważą problem.

Tymczasem polskie miasta „szczycą się” najgorszym powietrzem ze wszystkich krajów UE, za nami jest tylko Bułgaria. Z powodu złej jakości powietrza w Polsce umiera rocznie ok. 50 tys. osób.

Tzw. smog jest przyczyną wielu chorób, zwłaszcza układu oddechowego i chorób krążenia, ale ma także związek z zachorowaniami na cukrzycę, autyzm i demencję. Szczególnie narażone są osoby starsze, chore, kobiety w ciąży (narażony jest także płód) oraz dzieci.

Mimo że Szczecin nie należy do najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce, to w sezonie grzewczym dopuszczalne normy stężeń dobowych zanieczyszczeń (pyłów PM10 i PM2,5) są niejednokrotnie przekraczane. Trzeba przy tym zaznaczyć, że w naszym kraju obowiązują niezwykle liberalne normy informowania i ogłaszania alarmu smogowego w stosunku do innych państw europejskich (w Polsce potrzeba znacznie wyższego poziomu zanieczyszczenia powietrza, żeby ogłaszać alarm, niż za granicą). Stąd, ludzie nie wiedząc o wysokich stężeniach zanieczyszczeń, korzystają ze spacerów (wyprowadza się np. przedszkolaki), uprawiają sport na zewnątrz, wietrzą mieszkania.

Główną przyczyną smogu jest tzw. niska emisja (zanieczyszczenia pochodzące z palenisk domowych), ale swój udział ma także motoryzacja (szczególnie pojazdy stare i z silnikami diesla). Pojazdy spalinowe odpowiadają za znaczną część całkowitej emisji pyłu zawieszonego, przy czym częściowo jest to pył pochodzący ze startych opon i klocków hamulcowych. Trzeba też podkreślić, że pojazdy spalinowe emitują również benzo(a)piren – toksyczny, rakotwórczy i mutagenny związek chemiczny, będący przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), niezwykle niebezpieczny dla zdrowia.

Szczeciński Ruch Miejski podejmie szereg działań, aby poprawić jakość powietrza w naszym mieście. Chodzi przecież o nasze zdrowie i życie, a wydatki poniesione na rzecz walki ze smogiem zwrócą się, gdyż unikniemy kosztów leczenia. Będą to działania zarówno o charakterze zapobiegającym powstawaniu smogu, jak również działania poprawiające jakość powietrza w Szczecinie.

 

  1. Stworzymy miejski system informacyjny o stanie czystości powietrza z wykorzystaniem technologii smart:

–        zainstalujemy dodatkowe urządzenia pomiarowe: czujniki zanieczyszczeń – co najmniej jedno na każdym osiedlu, przy współpracy z Wojewódzkim Inspektoratem Ochrony Środowiska (aktualnie są trzy stacje pomiarowe),

–        zainstalujemy tablice informacyjne w różnych punktach Szczecina, w tym przy budynkach administracji publicznej oraz dworcu PKP i PKS, informujące o poziomie stężeń substancji zanieczyszczających powietrze danego dnia i o danej porze. Wykorzystane będą także tablice na przystankach komunikacji miejskiej,

–        umożliwimy korzystanie z odpowiednich darmowych aplikacji informujących o stanie czystości powietrza, połączonych z miejskimi systemami informacyjnymi, np. systemem alert,

–        wykorzystamy światłowody w połączeniu z LED-ami, sprzęgniętymi z czujnikami wykrywającymi poziom zanieczyszczeń powietrza, do podświetlania różnych obiektów w mieście. Barwy oświetlenia będą się zmieniać w zależności od stanu czystości powietrza.

 

  1.   Zorganizujemy kampanię informacyjną o zagrożeniach wynikających ze smogu:

–        w szkołach i przedszkolach odbywać się będą prelekcje na ten temat,

–        specjalne filmy edukacyjne będą emitowane w mediach, placówkach publicznych oraz komercyjnych, np. centrach handlowych,

–        specjalnie zaprojektowane plakaty pojawią się w różnych punktach miasta.

 

  1. Przygotujemy i wdrożymy, z wykorzystaniem funduszy UE, miejski program zmiany sposobu ogrzewania w budynkach wyposażonych w stare i trujące kotły grzewcze, który będzie obejmował:

–        wsparcie finansowe dla osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych i spółdzielni mieszkaniowych dla przedsięwzięć wykorzystujących odnawialne źródła energii (pompy ciepła, kolektory słoneczne, ogniwa fotowoltaiczne),

–        wykorzystanie energii elektrycznej z EcoGeneratora, Zakładu Termicznego Unieszkodliwiania Odpadów jako taniej energii do ogrzewania lokali komunalnych najemców dotkniętych ubóstwem energetycznym wraz z pełnym finansowaniem wymiany pieców na elektryczne,

–        wsparcie finansowe na rzecz wymiany starych pieców na piece gazowe, elektryczne, ewentualnie kotły grzewcze, spełniające standardy środowiskowe dla najemców mieszkań komunalnych, z gwarancją niepodnoszenia czynszu oraz dla właścicieli lokali mieszkalnych i domów jednorodzinnych.

 

  1. Przygotujemy i wdrożymy, z wykorzystaniem funduszy UE, miejski program termomodernizacji budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkalnych:

–        wsparcie finansowe wymiany okien,

–        wsparcie finansowe dociepleń elewacji i stropodachów, wymiany pokryć dachowych, ewentualnie inne prace remontowe (np. izolacje ścian piwnic).

 

  1. Zbudujemy w Szczecinie system zielonej infrastruktury, obejmujący następujące działania i przedsięwzięcia:

–        nasadzenie tysięcy drzew liściastych, w tym wzdłuż ulic śródmieścia oraz żywopłotów, szczególnie wokół placówek oświatowych, opiekuńczo-wychowawczych, ośrodków opieki nad osobami starszymi itd.,

–        wprowadzenie systemu zachęt dla budowy zielonych dachów na budynkach mieszkalnych i komercyjnych oraz realizacja zielonych dachów we wszystkich nowych publicznych budynkach szkolnych, przedszkoli i żłobków, budynkach administracji publicznej,

–        promocja pionowych ogrodów (zielonych ścian) na budynkach użyteczności publicznej (np. wyższych uczelni) i budynkach komercyjnych,

–        obsadzenie bluszczami filarów Trasy Zamkowej i filarów innych estakad,

–        wprowadzenie zimozielonych pnączy na ściany szczytowe kamienic i inne duże pionowe powierzchnie przegród budowlanych.

 

  1.   Wykorzystamy inteligentne technologie do oczyszczania powietrza i oszczędności energii, w tym:

–        powołamy specjalny zespół zajmujący się innowacyjnymi rozwiązaniami na wzór The Urban Lab w Barcelonie (np. projekt „Leaves Performative Walls”, https://productivespaces.net/Energy-Walls),

–        będziemy wspierać startup-y i ich innowacyjne pomysły, jak Green City Solutions z Berlina (autorzy projektu City Tree, https://greencitysolutions.de/en/).

 

  1. Skorzystamy z narzędzi prawnych umożliwiających tworzenie stref czystego transportu, wprowadzając opłaty za wjazd do centrum dla pojazdów niespełniających norm emisji spalin.

Przykłady podobnych systemów, funkcjonujących w miastach o najwyższym wskaźniku jakości życia, potwierdzają skuteczność i szeroką akceptację społeczną dla takiego rozwiązania. Przed podjęciem decyzji będą przeprowadzone wszechstronne analizy i szerokie konsultacje społeczne. Środki uzyskane z wprowadzonej opłaty w całości będą przekazywane na poprawę funkcjonowania transportu zbiorowego.

 

  1. Będziemy wnioskować do Ministerstwa Środowiska o obniżenie progów informowania i progu alarmowego przekroczenia dopuszczalnych średniodobowych stężeń zanieczyszczeń powietrza.